مکانیسم پنهان مغز در پردازش ترس و ارتباط آن با اضطراب

به گزارش ساینس دیلی در تاریخ سیزدهم آبان ۱۴۰۵، پژوهشگران مرکز تحقیقات داگلاس در دانشگاه مک گیل و دانشگاه تورنتو اسکاربرو در مطالعه ای که نتایج آن در نشریه نیچر نوروساینس منتشر شد، کشف کردند که ترس برخلاف تصورات قبلی باعث می شود مغز مرز میان خطر و امنیت را به جای تفکیک دقیق، با یکدیگر ادغام کند. این مکانیسم بقا که سرعت را بر دقت ترجیح می دهد، به روشن شدن دلایل بروز واکنش های شدید ترس در موقعیت های کاملا امن در افراد مبتلا به اختلال اضطراب و استرس پس از سانحه کمک می کند. این یافته به درمانگران امکان می دهد تا در گفت وگو با مراجعان، ریشه های زیستی هشدارهای کاذب مغز را به شکلی ملموس تر تبیین کنند.

ادغام حافظه های خطر و امنیت در مغز

به طور کلی، دانشمندان سال ها بر این باور بودند که تجربه ترس به مغز کمک می کند تا تجربیات تهدیدآمیز و بی خطر را با وضوح بیشتری از یکدیگر تشخیص دهد. اما پژوهش های جدید این فرض دیرینه را به چالش کشیده است. در این بررسی، دانشمندان موش ها را آموزش دادند تا یک محیط را با خطر و محیطی دیگر را با امنیت مرتبط بدانند. در عمل، فعالیت مغزی این حیوانات نشان داد که الگوهای عصبی مربوط به مکان های امن و خطرناک به جای تفکیک بیشتر، شروع به همپوشانی می کنند. به گفته مارک براندون پژوهشگر ارشد این مطالعه در دانشگاه مک گیل، این یافته ها نشان می دهد که ترس ممکن است مرز میان خطر و امنیت را محو کند و این موضوع می تواند نگرش دانشمندان را نسبت به اختلال اضطراب (anxiety) و استرس پس از سانحه (post-traumatic stress disorder یا PTSD) به کلی تغییر دهد.

برای بررسی این پدیده، تیم پژوهشی از یک روش ابداعانه شامل واقعیت افزوده (augmented reality) و تصویربرداری زنده از مغز استفاده کرد. دانشمندان عرصه ای تخصصی ساختند که در آن موش ها می توانستند به صورت مجازی میان محیط های امن و خطرناک جابه جا شوند، بدون آنکه مکان فیزیکی خود را تغییر دهند. در همین حال، میکروسکوپ های مینیاتوری فعالیت صدها نورون را در هیپوکامپ (hippocampus) که ناحیه ای کلیدی برای یادگیری و حافظه است، زیر نظر گرفتند. به گفته رابرت روزسکه پژوهشگر ارشد دانشگاه تورنتو، این روش دیدگاهی لحظه به لحظه از تغییر نقشه های مغزی میان خاطرات خطر و امنیت فراهم کرد که در آزمایش های سنتی شرطی سازی ترس به آسانی به دست نمی آمد.

استراتژی بقا و اولویت سرعت بر دقت

اگرچه ترکیب خاطرات امن و خطرناک ممکن است در نگاه اول یک نقص به نظر برسد، اما پژوهشگران معتقدند که این روند یک هدف تکاملی مهم را دنبال می کند. آزمایش ها نشان دادند که بازنمایی های همپوشانی شده حافظه به مغز اجازه می دهند اطلاعات مربوط به تهدیدهای قبلی را بسیار سریع تر بازیابی کند. این مکانیسم کمک می کند تا حیوان پیش از دیر شدن، خطر احتمالی را تشخیص دهد و واکنش نشان دهد. در واقع، مغز با اولویت دادن به سرعت در برابر دقت، ممکن است حتی در یک موقعیت کاملا بی خطر نیز واکنش دفاعی نشان دهد. از منظر بقای زیستی، پاسخ دادن به یک زنگ خطر نادرست گاهی بسیار کم هزینه تر از نادیده گرفتن یک خطر واقعی و مرگبار است.

بخش شکمی هیپوکامپ (ventral hippocampus) ممکن است بخشی از سیستمی باشد که پاسخ سریع مبتنی بر احتیاط یعنی اولویت دادن به امنیت به هر قیمت را هدایت می کند. در عمل، مغز برای بقا حاضر است دقت ادراکی را قربانی سرعت واکنش در برابر تهدیدهای احتمالی کند. این شناخت برای درمانگران اهمیت بالایی دارد زیرا نشان می دهد مراجعانی که دچار اضطراب شدید یا تروما (trauma) هستند، لزوما دچار نقص شناختی نیستند، بلکه سیستم عصبی آن ها بر اساس یک الگوریتم تکاملی قدیمی عمل می کند که آستانه هشدار خود را برای بقای بیشتر به شدت پایین آورده است. درک این مکانیسم زیستی به کاهش خودسرزنش گری در مراجعان کمک شایانی می کند.

جمع‌بندی

این پژوهش نشان می دهد که پاسخ های شدید اضطرابی ناشی از خطای ارادی نیستند، بلکه حاصل یک مکانیزم تکاملی بقا در هیپوکامپ هستند که مرز خطر و امنیت را برای واکنش سریع تر کم رنگ می کند. آگاهی از این فرآیند عصبی به مشاوران کمک می کند تا با زبانی علمی و همدلانه، تجربیات مراجعان خود را بازچینی کنند.

پرسش‌های پرتکرار