سلول‌های مغزی محافظ، عامل زوال شناختی

پژوهش جدیدی که در مجله Nature Medicine منتشر شده، نشان می‌دهد سلول‌های مغزی که وظیفه محافظت از رشته‌های عصبی را بر عهده دارند، با افزایش سن می‌توانند دچار اختلال شده و باعث زوال شناختی شوند. این یافته‌ها که از طریق بررسی بافت مغز انسان و آزمایش بر روی موش‌ها به دست آمده، باورهای پیشین درباره نقش صرفاً مفید این سلول‌ها را به چالش می‌کشد و دریچه‌ای نو به سوی درمان‌های احتمالی برای کند کردن روند پیری مغز می‌گشاید. این پژوهش توسط محققان دانشگاه ادینبرو و موسسه تحقیقات زوال عقل بریتانیا رهبری شده است.

نقش غیرمنتظره سلول‌های عصبی

دانشمندان به یافته‌ای شگفت‌انگیز در مورد زوال شناختی مرتبط با افزایش سن دست یافته‌اند که شامل سلول‌های مغزی می‌شود که پیش از این تنها مفید تلقی می‌شدند. همانطور که این سلول‌ها دچار اختلال عملکرد می‌شوند، می‌توانند مقادیر غیرطبیعی میلین (myelin) تولید کنند که باعث اختلال در فیبرهای عصبی شده و به طور بالقوه به کاهش حافظه و توانایی‌های فکری کمک می‌کند. این یافته‌ها که در Nature Medicine منتشر شده، باور دیرینه مبنی بر مفید بودن همیشگی این سلول‌ها را زیر سوال می‌برد. با بررسی بافت مغز انسان و انجام آزمایش‌هایی بر روی موش‌ها، محققان شواهدی یافتند که مشکلات مربوط به این سلول‌های حمایتی معمولاً می‌تواند به فیبرهای عصبی آسیب رسانده و عملکرد شناختی را مختل کند.

مطالعه بر روی گروه کهن‌سالان

این پژوهش با تمرکز بر گروه Lothian Birth Cohort 1936، که توانایی‌های شناختی آن‌ها از دوران کودکی تا پیری تحت نظر بوده، انجام شد. این سوابق گسترده به دانشمندان امکان داد تا چگونگی تغییر تفکر و حافظه در طول دهه‌ها را بررسی کنند. بین سنین ۷۰ تا ۸۲ سالگی، شرکت‌کنندگان تحت ارزیابی‌هایی برای سنجش حافظه، سرعت پردازش اطلاعات و توانایی درک روابط فضایی قرار گرفتند. از ۱۰۹۱ نفر شرکت‌کننده در این گروه، ۸۶۶ نفر پس از ۷۰ سالگی آزمایش‌های شناختی تکمیلی را پشت سر گذاشتند. تقریباً همه افراد درجاتی از زوال را تجربه کردند، اما سرعت این روند به طور قابل توجهی متفاوت بود. این تفاوت‌ها فرصتی را برای محققان فراهم کرد تا عواملی را که ممکن است مغزهای در حال زوال سریع‌تر را از مغزهای با روند پیری تدریجی‌تر متمایز کند، بررسی کنند.

یافته‌های بافت مغزی و میلین

هنگامی که دانشمندان بافت مغزی جمع‌آوری شده پس از مرگ را از زیرمجموعه‌ای از شرکت‌کنندگان مورد بررسی قرار دادند، الگوی قابل توجهی را کشف کردند. افرادی که زوال شناختی بیشتری را تجربه کرده بودند، معمولاً فیبرهای عصبی بزرگ کمتری داشتند و همچنین تجمع غیرطبیعی میلین ناسالم در مغزشان مشاهده شد. میلین پوشش محافظی است که فیبرهای عصبی را احاطه کرده و به انتقال کارآمد سیگنال‌های الکتریکی در مغز کمک می‌کند. اگرچه این عایق برای عملکرد طبیعی مغز ضروری است، یافته‌ها حاکی از آن است که میلین بیش از حد یا غیرطبیعی می‌تواند بخشی از مشکل باشد. این تغییرات به ویژه در اطراف فیبرهای عصبی بزرگ باقی‌مانده مشهود بود. نکته مهم این است که این ناهنجاری‌ها با سرعت زوال توانایی‌های شناختی مرتبط بودند، نه با میزان عملکرد فرد در آزمون‌های شناختی در یک سن خاص.

نقش سلول‌های الیگودندروسیت

برای درک علت احتمالی این تغییرات، محققان توجه خود را به الیگودندروسیت‌ها (oligodendrocytes) معطوف کردند؛ سلول‌های مغزی تخصصی که مسئول تولید و نگهداری میلین هستند. الیگودندروسیت‌ها به طور سنتی مفید تلقی می‌شدند زیرا به حفظ عایق‌بندی و عملکرد صحیح فیبرهای عصبی کمک می‌کنند. با این حال، یافته‌های جدید نشان می‌دهد که این سلول‌ها در طول پیری می‌توانند دچار اختلال عملکرد شوند و ممکن است به مشکلاتی که معمولاً به پیشگیری از آن‌ها کمک می‌کنند، دامن بزنند. محققان دریافتند افرادی که زوال شناختی شدیدتری داشتند، سطوح پایین‌تری از پروتئینی به نام NRF2 را در الیگودندروسیت‌های خود نشان می‌دادند. NRF2 نقش حفاظتی مهمی در سلول‌ها ایفا می‌کند و صدها ژن دخیل در دفاع در برابر آسیب و حفظ عملکرد طبیعی سلولی را تنظیم می‌کند. هنگامی که فعالیت آن کاهش می‌یابد، سلول‌ها در برابر آسیب آسیب‌پذیرتر می‌شوند.

جمع‌بندی

این پژوهش که در ScienceDaily منتشر شده، درک ما را از روند پیری مغز و زوال شناختی متحول می‌کند. کشف نقش بالقوه مخرب سلول‌های الیگودندروسیت در سنین بالا، مسیرهای جدیدی را برای تحقیقات دارویی باز می‌کند. داروهایی که در حال حاضر برای سایر اختلالات عصبی استفاده می‌شوند و بر مسیر بیولوژیکی درگیر اثر می‌گذارند، می‌توانند در آینده برای مبارزه با کاهش توانایی‌های شناختی مرتبط با افزایش سن مورد بررسی قرار گیرند. این یافته‌ها امید تازه‌ای برای حفظ سلامت مغز در دوران کهنسالی ارائه می‌دهد.

پرسش‌های پرتکرار