اسکن مغز، پیری سریع‌تر مغز در اختلالات را آشکار می‌کند

یک مطالعه گسترده با استفاده از ام‌آر‌آی نشان داد که بیماری آلزایمر، اختلال شناختی خفیف، اختلالات روانپزشکی و اعتیاد با الگوهای متمایزی از پیری تسریع شده مغز مرتبط هستند. قوی‌ترین اثرات در آلزایمر و اختلال شناختی خفیف مشاهده شد، در حالی که اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) و اوتیسم تفاوت معنی‌داری کلی نشان ندادند. این یافته‌ها که در مجله PLOS Medicine منتشر شده، می‌تواند به درک بهتر مسیرهای عصبی و بیولوژیکی در این اختلالات کمک کند.

رابطه قوی آلزایمر و اختلال شناختی خفیف

بیماری آلزایمر و اختلال شناختی خفیف (MCI) قوی‌ترین ارتباط را با مقادیر بالاتر "اختلاف سن پیش‌بینی شده" (predictive age difference - PAD) نشان دادند. این بدان معناست که مغز افراد مبتلا به این دو اختلال، نسبت به سن تقویمی‌شان، به طور قابل توجهی پیرتر به نظر می‌رسد. این یافته‌ها که توسط پژوهشگرانی از دانشگاه هوانوردی و فضانوردی نانجه چین انجام شده، حاکی از تأثیر عمیق این اختلالات بر روند پیری مغز است. در عمل، این بدان معناست که تغییرات ساختاری و عملکردی مرتبط با آلزایمر و MCI، با تسریع فرآیندهای پیری در مغز همراه است.

اعتیاد و اختلالات روانپزشکی و پیری مغز

اعتیاد به الکل یا تنباکو و اختلالات روانپزشکی مانند اسکیزوفرنی، اختلال دوقطبی و اختلال افسردگی اساسی نیز با افزایش PAD مرتبط بودند. این بدان معناست که مغز افراد درگیر با این شرایط نیز نشانه‌هایی از پیری زودرس را بروز می‌دهد. با این حال، پژوهشگران در این مطالعه که داده‌های ام‌آر‌آی (MRI) ۴۵۹۰۰ فرد سالم و ۲۶۹۸ فرد مبتلا به شرایط مختلف را تحلیل کردند، هیچ تفاوت معنی‌داری در PAD کلی بین افراد سالم و افراد مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) یا اختلال طیف اوتیسم (ASD) مشاهده نکردند. این نتایج نشان می‌دهد که تأثیر این اختلالات بر روند پیری مغز، بسته به نوع اختلال، متفاوت است.

مناطق مختلف مغز تحت تأثیر قرار می‌گیرند

این مطالعه همچنین نشان داد که اختلالات مختلف، نواحی متفاوتی از مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهند. قشر پیش‌پیشانی (prefrontal cortex) منطقه‌ای بود که در چندین اختلال مغزی، PAD بالاتری را نشان داد. اختلالات روانپزشکی با افزایش PAD در لوب‌های پیشانی و گیجگاهی (frontal and temporal lobes) مرتبط بودند، در حالی که زوال عقل (dementia) با PAD بالاتر در قشر پیشانی و پس‌سری (frontal and occipital cortex) همراه بود. الگوی متفاوتی در اعتیاد مشاهده شد؛ افزایش PAD در شبکه حالت پیش‌فرض (default mode network)، شبکه برجستگی (salience network)، پوتامن (putamen) و تالاموس (thalamus) دیده شد. این یافته‌ها به درک بهتر چگونگی تأثیر این اختلالات بر ساختار و عملکرد نواحی خاص مغز کمک می‌کند.

مکانیسم‌های بیولوژیکی زیربنایی

پژوهشگران همچنین تفاوت‌هایی در رونویسی ژن (gene transcription) مرتبط با شرایط خاص و واگرایی‌ها شناسایی کردند که نشان می‌دهد الگوهای پیری مغز ممکن است به فرآیندهای بیولوژیکی متمایز زیربنایی مرتبط باشند. با این حال، این یافته‌ها لزوماً به معنای آن نیست که این شرایط مستقیماً باعث پیری تسریع شده مغز می‌شوند؛ مطالعه همبستگی است و جداسازی اثرات فردی در مواردی که اختلالات اغلب با هم رخ می‌دهند (مانند اختلالات روانپزشکی و اعتیاد) دشوار است. با این وجود، مطالعه PAD می‌تواند به شناسایی نشانگرهای زیستی (biomarkers) مرتبط با اختلالات شایع مغز و ارائه سرنخ‌های جدید در مورد مسیرهای بیولوژیکی دخیل کمک کند.

جمع‌بندی

مطالعه اخیر با تحلیل داده‌های گسترده ام‌آر‌آی، ارتباط بین اختلالات مختلف سلامت روان و پیری تسریع شده مغز را آشکار کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که بیماری آلزایمر و اختلال شناختی خفیف بیشترین تأثیر را دارند، در حالی که اختلالات روانپزشکی و اعتیاد نیز با این پدیده همراه هستند، اما ADHD و اوتیسم تفاوت معنی‌داری نشان ندادند. این پژوهش می‌تواند درک ما را از مکانیسم‌های بیولوژیکی این اختلالات و توسعه رویکردهای درمانی جدید بهبود بخشد.

پرسش‌های پرتکرار