عامل غیرمنتظره آلزایمر در خارج از مغز کشف شد

دانشمندان در پژوهشی جدید، سلول‌های ایمنی فعال‌شده در غدد لنفاوی خارج از مغز را به عنوان عامل کلیدی در آسیب‌های مرتبط با آلزایمر شناسایی کرده‌اند. این یافته که در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریه Nature Neuroscience منتشر شد، مسیرهای درمانی جدیدی را برای مقابله با این بیماری عصبی فرسایشی می‌گشاید و امید به درمان‌هایی قابل دسترس‌تر را افزایش می‌دهد. این کشف می‌تواند رویکرد ما به درمان آلزایمر را متحول کند.

نقش سلول‌های ایمنی در آسیب مغزی

سلول‌های ایمنی که معمولاً وظیفه دفاع از بدن در برابر عوامل بیماری‌زا را بر عهده دارند، در مغز افراد مبتلا به آلزایمر به تعداد غیرعادی زیاد یافت می‌شوند. شواهد نشان می‌دهد که این سلول‌ها در روند تخریب بافت عصبی (neurodegeneration) نقش دارند، اما منشأ آن‌ها و دلیل تجمعشان در مغز تا پیش از این مطالعه نامشخص بود. پژوهش جدیدی که توسط دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس انجام شده، منبعی غیرمنتظره را در خارج از مغز برای این سلول‌ها معرفی می‌کند. در آزمایش‌ها بر روی موش‌ها، محققان دریافتند که سلول‌های T (T cells) سیگنال‌هایی را از غدد لنفاوی دریافت می‌کنند که آن‌ها را برای ورود به مغز و ایجاد آسیب آماده می‌سازد. با مسدود کردن این سیگنال‌ها، میزان تخریب عصبی به طور چشمگیری کاهش یافت.

کشف مسیر ایمنی جدید در آلزایمر

این یافته‌ها یک مسیر ایمنی ناشناخته را آشکار می‌کنند که می‌تواند راهی برای کند کردن یا توقف آسیب‌های مرتبط با بیماری آلزایمر و سایر اختلالات اولیه تاو (primary tauopathies) باشد. این اختلالات با تجمع غیرطبیعی پروتئین تاو (tau protein) در مغز مشخص می‌شوند. دکتر دیوید ام. هولتزمن، استاد برجسته عصب‌شناسی در دانشکده پزشکی واشنگتن و نویسنده ارشد این مطالعه، این کشف را به این دلیل که فرآیندی مرتبط با بیماری را که خارج از مغز آغاز می‌شود، شناسایی کرده، بسیار جذاب توصیف کرد. این امر امکان هدف قرار دادن مکانیسم‌هایی را فراهم می‌کند که دسترسی به آن‌ها آسان‌تر و درکشان بهتر است. او اشاره کرد که یکی از چالش‌های توسعه درمان برای بیماری‌های عصبی، نیاز به طراحی داروهایی است که بتوانند از سد خونی-مغزی (blood-brain barrier) عبور کنند. اما با این کشف، ممکن است نیازی به رساندن دارو به سیستم عصبی مرکزی برای کاهش تخریب عصبی نباشد. روش‌های متعددی برای دستکاری سلول‌های T وجود دارد که به طور گسترده مورد مطالعه قرار گرفته و برای درمان سایر بیماری‌ها تأیید شده‌اند، اما هنوز برای بیماری‌های عصبی فرسایشی بررسی نشده‌اند.

تأثیر مسدودسازی سیگنال‌های ایمنی

آزمایشگاه هولتزمن نقش سیستم ایمنی در بیماری‌های عصبی فرسایشی را به طور گسترده‌ای بررسی کرده است. در مطالعه‌ای پیشین، همین تیم نشان داد که حذف سلول‌های T از مغز، بخش زیادی از تخریب عصبی را که به طور معمول در موش‌های مدل بیماری آلزایمر رخ می‌دهد، جلوگیری کرد. سؤال بعدی این بود که این سلول‌های ایمنی از کجا می‌آیند و چه چیزی باعث حرکت آن‌ها به سمت مغز می‌شود. در مطالعه جدید، تیم هولتزمن، هائو هو، محقق فوق دکترا و نویسنده اول مقاله، جیسون اولریش، نویسنده هم‌ارشد و استاد عصب‌شناسی، و همکارانشان، سلول‌های T را که برای شناسایی اهداف مولکولی به سلول‌های ایمنی دیگر موسوم به سلول‌های دندریتیک (dendritic cells) متکی هستند، مورد بررسی قرار دادند. مشخص شد که تعداد کمی از سلول‌های دندریتیک مرتبط، موسوم به سلول‌های دندریتیک کلاسیک نوع ۱ (cDC1)، در مغز وجود دارند و ظاهراً با سلول‌های T که پس از ایجاد گره‌های تاو ظاهر می‌شوند، تعامل ندارند. این شواهد نشان داد که هم سلول‌های دندریتیک و هم فرآیند فعال‌سازی سلول‌های T، در خارج از مغز منشأ می‌گیرند. برای آزمودن این فرضیه، محققان سلول‌های دندریتیک را از غدد لنفاوی و سایر نقاط بدن موش‌هایی که به طور معمول گره‌های تاو و تخریب عصبی در آن‌ها ایجاد می‌شد، حذف کردند. نتیجه قابل توجه بود؛ تعداد بالای سلول‌های T در مغز، به ویژه سلول‌های CD8 T، همراه با آسیب‌های مغزی مرتبط، به شدت کاهش یافت. با این حال، میزان گره‌های تاو در مغز تغییری نکرد. موش‌ها همچنین توانایی‌های شناختی خود را حفظ کردند. این یافته نشان می‌دهد که سرکوب فعالیت سلول‌های T می‌تواند به طور بالقوه روند تخریب شناختی را کند یا کاهش دهد.

جمع‌بندی

یافته‌های اخیر نشان می‌دهند که غدد لنفاوی خارج از مغز می‌توانند نقش مهمی در فعال‌سازی سلول‌های ایمنی دخیل در آلزایمر ایفا کنند. این کشف، هدف‌گیری سیستم ایمنی در خارج از مغز را به عنوان یک استراتژی درمانی بالقوه مطرح می‌سازد که ممکن است از موانع درمانی فعلی عبور کند و به کاهش آسیب‌های عصبی و حفظ عملکرد شناختی کمک نماید.

پرسش‌های پرتکرار