روانشناس: بهجای کنترل، خودمراقبتی و نه گفتن را به نوجوانان بیاموزید
یک روانشناس با تاکید بر نقش حمایتی خانوادهها در دوره نوجوانی، توصیه کرد که والدین بهجای رویکردهای کنترلی، باید مهارتهای خودمراقبتی و «نه گفتن» را به فرزندانشان آموزش دهند. این تغییر رویکرد به نوجوانان کمک میکند تا با چالشهای این دوره حساس بهتر کنار بیایند و فضایی امن برای رشد و ابراز وجود خود داشته باشند. این توصیهها بر اساس یافتههای پژوهشی و تجربیات بالینی در حوزه سلامت روان نوجوانان ارائه شده است.
خانواده؛ لنگرگاه امن نوجوانان
خانوادهها باید بهعنوان «لنگرگاه امن» برای نوجوانان عمل کنند و با اتخاذ رویکردی حمایتگرانه، فضایی امن برای رشد و ابراز وجود آنها فراهم آورند. روانشناس مورد بحث در مصاحبه با ایسنا در تاریخ سوم سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۳ شهریور ۱۴۰۵) تاکید کرد که کنترلگری والدین میتواند اثرات مخربی بر سلامت روان و رشد اجتماعی نوجوانان داشته باشد. در مقابل، حمایتگری و ایجاد حس اعتماد، نوجوانان را قادر میسازد تا با اطمینان بیشتری مسیر رشد خود را طی کنند و در مواجهه با مشکلات، احساس تنهایی نکنند. این رویکرد به تقویت اعتماد به نفس و استقلال آنها نیز کمک شایانی میکند.
آموزش مهارت «نه گفتن»
یکی از مهارتهای کلیدی که روانشناس بر آموزش آن تاکید دارد، «نه گفتن» است. این مهارت به نوجوانان کمک میکند تا در برابر فشارهای همسالان و موقعیتهای نامناسب، بتوانند از خود محافظت کنند و مرزهای شخصی خود را حفظ نمایند. آموزش «نه گفتن» صرفاً به معنای مخالفت نیست، بلکه به معنای توانایی ارزیابی موقعیتها و انتخابهای سالم است. این امر بهویژه در دنیای امروز که نوجوانان در معرض اطلاعات و تأثیرات گوناگون قرار دارند، اهمیت دوچندانی پیدا میکند. خانوادهها میتوانند با تمرین این مهارت در محیط خانه، به فرزندانشان در کسب آمادگی برای موقعیتهای واقعی زندگی کمک کنند.
اهمیت خودمراقبتی در نوجوانی
خودمراقبتی (Self-care) یکی دیگر از مفاهیم مهمی است که روانشناس بر آموزش آن به نوجوانان تأکید دارد. خودمراقبتی شامل مجموعهای از فعالیتها و رفتارهایی است که فرد برای حفظ سلامت جسمی، روانی و هیجانی خود انجام میدهد. این مهارت به نوجوانان میآموزد که چگونه به نیازهای خود توجه کنند، استرس خود را مدیریت نمایند و از سلامت خود در برابر آسیبهای احتمالی محافظت کنند. درک و تمرین خودمراقبتی از سنین پایین، پایهای قوی برای سلامت روان در بزرگسالی فراهم میآورد و به نوجوانان کمک میکند تا احساس کنترل بیشتری بر زندگی خود داشته باشند و کمتر تحت تأثیر عوامل بیرونی قرار گیرند.
سایت اختصاصی مطبتان را همین امروز بسازید
نوبتدهی آنلاین، یادآوری پیامکی خودکار و درگاه پرداخت آنلاین — بدون وردپرس و بدون دانش فنی، ظرف چند دقیقه.
شروع رایگان ←تأثیر کنترلگری بر رشد نوجوان
در مقابل، رویکردهای کنترلی والدین میتواند منجر به کاهش استقلال، افزایش اضطراب و حتی رفتارهای پرخطر در نوجوانان شود. زمانی که نوجوانان احساس میکنند دائماً تحت نظارت و کنترل هستند، ممکن است تمایل به پنهانکاری پیدا کنند یا در صورت بروز مشکل، از والدین خود دوری کنند. این امر میتواند رابطه خانوادگی را تضعیف کرده و مانع از شکلگیری یک ارتباط سالم و مبتنی بر اعتماد شود. روانشناس خاطرنشان کرد که هدف اصلی خانواده باید کمک به نوجوان برای تبدیل شدن به فردی مستقل، مسئولیتپذیر و سالم باشد، نه صرفاً اطاعتپذیری.
جمعبندی
توصیههای این روانشناس بر اهمیت تغییر رویکرد والدین از کنترلگری به حمایتگری و آموزش مهارتهای حیاتی مانند «نه گفتن» و «خودمراقبتی» تأکید دارد. این رویکرد نوین به خانوادهها کمک میکند تا فضایی امن و حمایتی برای نوجوانان خود فراهم آورند و آنها را برای مواجهه با چالشهای دوران نوجوانی و ورود به بزرگسالی آماده سازند. این تغییر در شیوههای تربیتی، نقش بسزایی در ارتقای سلامت روان و رشد همهجانبه نوجوانان ایفا میکند.
پرسشهای پرتکرار
چگونه میتوانم مهارت «نه گفتن» را به فرزند نوجوانم آموزش دهم؟
با فرزندتان درباره موقعیتهای مختلف صحبت کنید و از او بخواهید راههای مختلف برای پاسخ دادن را تمرین کند. به او اطمینان دهید که گفتن «نه» در مواقع لازم، نشانه قدرت است نه بیاحترامی. با هم سناریوهای مختلف را بازی کنید و به او کمک کنید تا احساس راحتی بیشتری در ابراز مخالفتهای سالم داشته باشد.
منظور از «خودمراقبتی» برای نوجوانان چیست؟
خودمراقبتی یعنی توجه به نیازهای جسمی و روانی خود. برای نوجوانان، این میتواند شامل خواب کافی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، گذراندن وقت با دوستان و خانواده، انجام فعالیتهای لذتبخش مانند مطالعه یا هنر، و یادگیری روشهای مدیریت استرس باشد.
چرا کنترلگری والدین برای نوجوانان مضر است؟
کنترلگری بیش از حد میتواند باعث شود نوجوان احساس کند به او اعتماد ندارند، که این امر منجر به کاهش اعتماد به نفس، اضطراب و حتی رفتارهای پنهانکارانه میشود. همچنین، مانع از یادگیری مسئولیتپذیری و استقلال میشود و رابطه والدین و فرزند را دچار تنش میکند.